M.K. ČIURLIONIS

M.K. ČIURLIONIS
DROMEN VAN LITOUWEN

 

21.09.2013 - 15.12.2013

 

Beeldende kunst en muziek hebben elkaar in de loop der eeuwen vaak beïnvloed, maar het gebeurt uiterst zelden dat kunstenaars in beide disciplines op hetzelfde niveau actief zijn.

 

Mikalojus Konstantinas Čiurlionis (1875 – 1911) vormt hier de uitzondering op de spreekwoordelijke regel. De schilder-componist had aanleg voor synesthesie, een verschijnsel waarbij waarnemingen van verschillende zintuigen worden omgewisseld. Zo ontstaat een vermenging van esthetische waarnemingen: kleuren horen, klanken zien. In hun ambitie om de grenzen van de verschillende kunstdisciplines op te heffen, waren het voornamelijk de symbolisten en de vroege abstracten die door synesthesie gebiologeerd werden. Belangrijke kunstenaars als Skrjabin en Kandinsky waren synestheten.

 

Čiurlionis werd geboren in het Zuid-Litouwse dorp Varéna. Zijn land bestond op dat moment enkel nog in het collectieve geheugen van de bevolking, en werd gedomineerd door twee grote politieke en culturele invloedssferen: de Russische en de Poolse. Na een grondige muzikale opleiding in Warschau en Leipzig ging hij zich kort na 1900 toeleggen op zijn nieuwe passie voor de schilderkunst.

 

Toen in 1905 onrusten uitbraken in Rusland, groeide bij Čiurlionis het gevoel dat hij zich diende te engageren. Hij besloot zijn talenten voortaan in dienst te stellen van zijn Litouwse vaderland, bepleitte het gebruik van de eigen taal (die hij nota bene zelf diende te leren) en stortte zich op de studie van het uitgebreide arsenaal aan Litouwse volksliederen.

 

Als schilder werd hij in 1908 met open armen ontvangen door de progressieve artistieke elite van Sint-Petersburg. Niemand minder dan Stravinsky kocht een werk van hem. Zijn veelal kleinschalig en fragiel ogend oeuvre, dat vaak in reeksen ontstond, vond echter nooit de weg naar de grote massa. In een aantal werken bezingt hij het legendarische Litouwse verleden en de natuur van zijn land. Inhoudelijk sluit hij daarbij aan bij het Symbolisme, met een voorkeur voor atmosferische en mysterieuze of dromerige scènes. Anderzijds vormen ook landschappen, en bij uitbreiding de hele kosmos, een belangrijke component in zijn werk, waarin abstraherende tendensen opvallend aanwezig zijn.

 

De tentoonstelling vormt een primeur voor ons land en biedt het publiek de mogelijkheid, een fascinerend en veelzijdig kunstenaar uit het Balticum te ontdekken. Alle bruiklenen, waaronder meer dan honderd schilderijen maar ook grafisch en fotografisch werk, werden ter beschikking gesteld door het National M.K. Čiurlionis Art Museum van Kaunas. In de loop van het parcours wordt ook stilgestaan bij het muzikale luik in Čiurlionis’ oeuvre. Een selectie uit het werk van Belgische tijdgenoten en zielsverwanten als William Degouve de Nuncques, Fernand Khnopff en Léon Spilliaert uit de verzameling van het MSK plaatst zijn kunst in een bredere context en toont meteen aan dat Čiurlionis één van de grote talenten van het fin de siècle was.

 

Deze tentoonstelling kwam tot stand in samenwerking met het National M. K. Čiurlionis Art Museum, Kaunas Litouwen. De tentoonstelling is deel van het cultureel programma van het Litouwse Voorzitterschap van de Europese Raad.

 

M.K. Čiurlionis, Hymne. III, 1906

© National M. K. Čiurlionis Art Museum, Kaunas Litouwen

 

 

Nocturne VI 178
Impromptu VI 181 (3:19)
Prelude VI 188 (8:48)
Prelude VI 230 (10:14)

uitgevoerd door

M.K. Čiurlionis, Sereniteit, 1903/4
© National M. K. Čiurlionis Art Museum, Kaunas Litouwen

 

M.K. Čiurlionis, Vonken. III, 1906
© National M. K. Čiurlionis Art Museum, Kaunas Litouwen

 

M.K. Čiurlionis, De demon, 1909
© National M. K. Čiurlionis Art Museum, Kaunas Litouwen

 

M.K. Čiurlionis, Sprookje (Sprookje van de Koningen), 1909
© National M. K. Čiurlionis Art Museum, Kaunas Litouwen