Jheronimus Bosch – Kruisdraging
Jheronimus Bosch – Kruisdraging (detail hoofd van Christus)
Jheronimus Bosch – Kruisdraging  (diagonale compositie)
Jheronimus Bosch – Kruisdraging (detail van een gezicht)
Bekijk de virtuele rondleiding

Jheronimus Bosch  De kruisdraging

Dit dramatische paneel is "een van de meest hallucinante scheppingen uit de westerse kunstgeschiedenis", volgens Bosch-kenner Paul van den Broeck. Het is vermoedelijk een later werk van Jheronimus (ook wel: Hiëronymus) Bosch. De compositie bestaat uit een kluwen van koppen; van ruimte is geen sprake. Dat is tot kort na 1500, de tijd waarin het werk tot stand kwam, uniek in de Europese schilderkunst. De techniek is uitgekiend, het coloriet van de gezichten, de tronies en de hoofddeksels ongemeen rijk. We zien een tafereel uit Jezus' lijdensverhaal. Dat neemt in Bosch' oeuvre een belangrijke plaats in. Om de serene hoofden van Christus en Veronica, die in afwezigheid van Maria de enige vrouwelijke figuur is, barst een menselijke hel los vol karikaturale figuren.

Jheronimus Bosch  De kruisdraging

Jheronimus Bosch maakte hoofdzakelijk religieuze schilderijen, die tegelijk de wereld en zijn menselijke bewoners kritisch ontleden. Dat gebeurt vaak op een bijzonder fantasierijke wijze. Uit deze Kruisdraging blijkt Bosch' doorleefde beleving van het verhaal van Christus' lijden. Deze empathie past in de leer van laat-middeleeuwse devotiebewegingen uit Bosch' tijd: daarin wordt Jezus een eenzame en lijdzame man die in z'n eentje de zonden van de lelijke tot beestachtige wereld overwint. Hij is voor moderne gelovigen hét na te volgen, maar ook onbereikbare voorbeeld, zo luidt Bosch' boodschap.

Jheronimus Bosch  De kruisdraging

Het serene hoofd van de lijdende Jezus bevindt zich op het snijpunt van twee diagonale compositielijnen. De eerste diagonaal volgt de balk van het kruis: linksboven zien we Simon van Cyrene, de man die Christus' kruis hielp dragen, en rechtsonder de slechte moordenaar, die samen met Gods Zoon werd gekruisigd. Linksonder begint de tweede diagonaal met de zweetdoek van Veronica. Die eindigt rechtsboven bij de figuur van de lijkbleke, zogeheten goede moordenaar. Hij geniet het twijfelachtige gezelschap van een geneesheer – of is het een farizeeër? – en een monnik.

Jheronimus Bosch  De kruisdraging

Jheronimus Bosch schildert in veel van zijn werken de slechte, zondige mens in alle mogelijke gedaanten en situaties. José de Sigüenza, een 16de-eeuws Spaans auteur: "Het verschil tussen het werk van Bosch en dat van de andere schilders ligt in het feit dat de anderen de mens uitbeelden zoals hij van buiten uit gezien is. Alleen Bosch heeft het aangedurfd hem te schilderen zoals hij er innerlijk uitziet."Zie ter vergelijking De bewening van Christus, naar Hugo van der Goes.

Formaat

H: 76,7 cm
B: 83,5 cm

Techniek

Olieverf op paneel

Jaartal

1510/1516